Oğuz Güç

Aslında en sevdiğimiz ama bir türlü örneklerini yeterince göremedeğimiz bir başarasızlık hikayesi Kozmo.com. dot-com patlamasının en ilgi çekici örneklerinden biri olarak tarihe yazıldı.

Kozmo.com 1997 yılında Joseph Park ve Yong Kang tarafından New York'ta internet bazlı bir lojistik şirketi olarak kuruldu.

İş modelleri aslında çok basit: İnternetten verdiğiniz tüm siparişleri 1 saat içerisinde bisikletli kuryeler ile size ulaştırmak.

Kozmo.com'un hikayesinin özetini buradan okuyabilirsiniz.

Pazara ilk giren şirket olarak çok hızlı bir büyüme yaşayan Kozmo.com, 12 şehirde hizmet vermeye başlamıştı. 2000 yılında 2600 çalışan ve 400.000 müşteriye sahipti. Mart 2000'de Amazon.com'dan ilk yatırımı olan 60 milyon doları kapmıştı. Amazon'dan sonra Chase Venture Capital Associates, Columbia TriStar, DreamWorks SKG, Flatiron Partners, Liberty Media, Oak Investment Partners, Softbank, 20th Century Fox, Universal Studios ve Warner Brosile yaptığı anlaşmalar ile toplam aldığı yatırım 280 milyon dolara ulaşmış, Starbucks ile 150 milyon dolarlık reklam anlaşması bile yapmışlardı.

Esasında bu iflas kaçınılmazdı. Yapılan o kadar büyük hatalar vardı ki göz göre göre iflas ettiler. Bende bu hataları inceledim ve bazı notlar çıkardım:

• 1 saatte teslimat inanılmaz bir olaydı. O yıllarda acil teslimat demek 12-24 saat arasında teslim etmek demekti. Operasyonel olarak neredeyse imkansıza yakın bir şeyi kendilerine iş modeli seçmişlerdi.
• Mevcut yazılımlar 12-24 saate göre uygun olduğu için kendi başarısız yazılımlarını üretmek zorunda kaldılar.
• Yazılımdan bisiklet tamirine kadar herşeyi kendi bünyelerinde yapmaya çalıştılar.
• Müşteri çekmek için fiyatlar düşüktü, ancak teslimat süresi nedeniyle maliyetleri yüksekti.
• Depolama sistemleri tamamen insana dayalıydı.
• Böyle bir iş modelinde maliyetin düşebilmesi için kuryenin bir seferde taşıdığı ürün sayısı büyük önem taşımaktadır. Bunun da en temel yolu nüfusun yoğun olduğu şehirlerde mağaza açmak olmasına rağmen nüfusu az olan yerlerde mağaza açmaya başladılar. Oysaki belli bölgelerde kalıp, oralarda yoğunlaşmayı, hizmet kalitesini yükseltmeyi çalışsalardı çok daha verimli alacaklardı.
• Ürün fiyat alt limiti olmadan teslimat yapıyorlardı. (2000 yılının sonlarına doğru alt limiti $5 yaptılar)
• Neredeyse hiç bir eğitim vermeden, bisiklet kullanmayı bilen herkesi işe aldılar.
• 1100 çalışanını birden işten çıkartarak mevcut çalışanları üzerinde endişe yarattılar.

Sonuç olarak; yanlış gelir modeli kurgusu ve plansız büyüme aşağıdaki sonu getirdi.